Jedną z coraz popularniejszych metod leczenia osób mających objawy przewlekłej niewydolności oddechowej jest tlenoterapia. Stosuje się ją między innymi u pacjentów cierpiących na obturacyjną chorobę płuc, której przyczyną często jest np. palenie papierosów. Chory z zaburzeniami oddychania otrzymuje dodatkową porcję powietrza natleniającego pęcherzyki płucne i powodującego poprawę ogólnego stanu zdrowia.

Regularne stosowanie takiej terapii przynosi zaskakująco pozytywne efekty i często jej działanie okazuje się dużo skuteczniejsze od alternatywnych sposobów leczenia. Co ważne, tlenoterapię można szybko i bez wysiłku wykonywać samodzielnie, w warunkach domowych. Z tego powodu bardzo często stosuje się ją w przypadku osób w podeszłym wieku, mających problemy z oddychaniem np. po udarze mózgu. Ta metoda leczenia stosowana bywa również przy rehabilitacji wcześniaków oraz dzieci i młodzieży z autyzmem lub porażeniem mózgowym. Kto jeszcze może z niej skorzystać, jakie są rodzaje terapii wykorzystującej tlen i jaka jest cena tych zabiegów?

Rodzaje tlenoterapii

Ze względu na drogę podawania tlenu do organizmu wyróżnia się:

  • Tlenoterapię bierną, w której tlen jest podawany pacjentowi przy pomocy specjalnej twarzowej maski, cewnika wprowadzanego bezpośrednio do jamy nosowej bądź namiotu tlenowego.
  • Tlenoterapię czynną, która jest przeprowadzana na zasadzie tzw. oddechu zastępczego. Ten rodzaj tlenoterapii  polega na tym, że tlen jest dostarczany do dróg oddechowych na przykład przy pomocy respiratora.

Ponadto można wyróżnić klasyfikację stosowaną ze względu na potrzeby pacjentów. Wówczas możemy podzielić tlenoterapię na:

  • Domową (znaną również jako DLT – domowe leczenie tlenem), zalecaną pacjentom, u których stwierdzona została przewlekła niewydolność oddechowa, w celu redukcji duszności oraz poprawy ogólnego samopoczucia. Ta tlenoterapia na chwilę obecną bazuje przede wszystkim na koncentratorach tlenowych.
  • Hiperbaryczną, przeprowadzaną przy wykorzystaniu komór hiperbarycznych, w których jest umieszczony czysty tlen pod zwiększonym ciśnieniem atmosferycznym, co pozwala na skuteczne nasycenie nim wszystkich komórek i tkanek znajdujących się w organizmie. Czas trwania takiego zabiegu waha się między 60 a 90 minut.

Przeczytaj więcej na temat: domowej metody leczenia tlenem..

Kto może zakwalifikować się do tlenoterapii przewlekłej?

Jednym z najistotniejszych badań wykonywanych w celu kwalifikacji pacjenta do tlenoterapii przewlekłej jest gazometria krwi tętniczej. Pozwala ona na obiektywną ocenę wydolności oddechowej na podstawie weryfikacji ciśnienia parcjalnego tlenu we krwi tętniczej. Aby uzyskać wiarygodny wynik, konieczne jest pobranie próbki krwi z tętnicy. Badanie jest przeprowadzane w spoczynku.

Wymiana gazowa jest oceniana na podstawie ciśnień parcjalnych O2 (pO2) oraz CO2 (pCO2) we krwi, dla których obowiązujące normy to: dla pO2 poniżej 60 mmHg i dla pCO2 35-45 mmHg.

Do leczenia metodą tlenoterapii kwalifikują się osoby chore, u których:

  • PaO2 ≤55 mmHg (jest to równoznaczne saturacji ≤88%),
  • PaO2 55-60 mmHg (czyli saturacja wynosi ≤88%) oraz występuje nadciśnienie płucne, obrzęki obwodowe, które mogą wskazywać na jednokomorową niewydolność serca bądź policytemia (zbyt duża liczba czerwonych krwinek, kryterium w tym przypadku stanowi hematokryt >55%).
Tlenoterapia

Czy istnieją przeciwwskazania do leczenia tlenem?

Aby czynna lub bierna tlenoterapia była bezpieczna, należy skonsultować ją z lekarzem i zapoznać się z przeciwwskazaniami. W niektórych przypadkach nie wolno stosować tej metody leczenia lub wymagana jest stała kontrola personelu medycznego:

Do przeciwwskazań względnych należą:

  • Przebyte operacje układu oddechowego, klatki piersiowej oraz ucha,
  • Schorzenia płuc z retencją dwutlenku węgla,
  • Zapalenie nerwu wzrokowego,
  • Rozrusznik serca,
  • Nadczynność tarczycy,
  • Zapalenie zatok bocznych nosa,
  • Ciąża.

Przeciwwskazania bezwzględne dla tlenoterapii to:

  • Nieleczona odma opłucnowa,
  • Przyjmowanie niektórych leków, w tym między innymi takich jak doksorubicyna (adriamycyna), bleomycyna, disulfiram (antabuse) oraz octan mafenide (sulfamylon),
  • Nagłe infekcje i alergie,
  • Napady (okresy zaostrzenia) choroby wieńcowej,
  • Zatrucie substancjami, które utrudniają oddychanie,
  • Epilepsja,
  • Terapia immunosupresyjna po transplantacjach.

Etapy tlenoterapii

Nowoczesna metoda leczenia tlenem obejmuje następujące etapy:

1. Pomiar wieku tlenowego (status tlenowy).

Pierwszym etapem tlenoterapii jest przeprowadzenie pomiaru wieku tlenowego, którego celem jest dobranie właściwej dawki i stężenia tlenu oraz określenie czasu trwania zabiegu. W tym celu do wewnętrznej części przedramienia jest podłączane specjalne urządzenie, które mierzy ciśnienie tlenu we krwi. Następnie otrzymane dane są przetwarzane przez komputer. W większości przypadków wiek biologiczny różni się od wieku tlenowego.
2. Podanie koktajlu witaminowego.

Po dokonaniu statusu tlenowego pacjent otrzymuje specjalny koktajl witaminowy, który zawiera takie substancje jak koenzym Q10, kwas foliowy, mikroelementy oraz witaminy. Jest to napój, który ma za zadanie unieszkodliwić wolne rodniki powstające podczas zabiegu, a także wspomóc proces wchłaniania tlenu przez komórki organizmu.

3. Inhalacja.

Podczas inhalacji chory ma podawany tlen bezpośrednio do jamy nosowej przez kaniule lub przy wykorzystaniu jednorazowej maski zakładanej na twarz. Ten etap tlenoterapii trwa na ogół nie dłużej niż 60 minut.

4. Pobudzenie krążenia krwi.

Ostatnią częścią tlenoterapii jest pobudzenie krążenia krwi poprzez odpowiednie ćwiczenia ruchowe (np. na rowerku stacjonarnym). W ten sposób poprawia się przepływ krwi, która jest w stanie dostarczyć powietrze wszędzie tam, gdzie zazwyczaj nie dociera.

W jaki sposób działa koncentrator tlenu?

Podstawowymi urządzeniami przeznaczonymi do tlenoterapii są koncentratory tlenu, które mają za zadanie dostarczenie organizmowi optymalnej ilości skoncentrowanego gazu. Tego rodzaju aparatura zapewnia wysokie stężenie tlenu podczas terapii przeprowadzanej w domowych warunkach, a dzięki prostej obsłudze, niedużym wymiarom i wysokiej skuteczności, jest komfortowa i bezpieczna dla pacjentów.

Nowoczesne koncentratory tlenu są wyposażane w wymienniki ciepła, aby przed podaniem do organizmu powietrze zostało ogrzane, a także w nawilżacze, które gwarantują prawidłową wilgotność gazu.

Jak powinna przebiegać czynna lub bierna tlenoterapia?

Tlen jest lekiem, dlatego jak każdy inny preparat leczniczy, powinien być stosowany zgodnie ze wskazaniami i dawkowany w bezpieczny sposób. Stężenie tlenu w gazach oddechowych powinno być taka wysokie, jak zachodzi potrzeba i jednocześnie tak niskie, jak tylko to możliwe.

Przyjmuje się, że w powietrzu wdychanym przez pacjenta podczas tlenoterapii tlen może być dostarczany bezpiecznie w poniższych stężeniach przez określone czasy stosowania:

  • Do 100% krócej niż 6 godzin,
  • 60-70% 24 godziny,
  • 40-50% przez następne 24 godziny.

Czym charakteryzują się przenośne koncentratory tlenu?

Przenośne koncentratory tlenu to urządzenia, które umożliwiają tlenoterapię bez względu na miejsce oraz czas. Innowacyjne modele dostępne na rynku wyróżniają się przede wszystkim kompaktowymi wymiarami oraz niewielką wagą, przez co można je swobodnie przemieszczać bez konieczności przerywania terapii tlenem. Do ich największych zalet zalicza się ciche funkcjonowanie, niski pobór energii oraz wysoką wydajność baterii.

Tlenoterapia

Tlenoterapia hiperbaryczna – na czym polega?

W niektórych przypadkach lekarz może zlecić tlenoterapię hiperbaryczną, która polega na zwiększeniu w komorze hiperbarycznej ciśnienia, a co za tym idzie, stopnia natlenienia organizmu pacjenta. Badania wykazały, że ta forma terapii tlenem niesie ze sobą wiele korzystnych dla człowieka przemian fizjologicznych, fizycznych oraz biochemicznych.

Podwyższone ciśnienie sprawia, że tlen przechodzi przez tkanki i pozbawia go barier fizjologicznych. Oznacza to, że gaz trafia wszędzie tam, gdzie na co dzień nie może się przedostać i trafia, chociażby, do nieprawidłowo ukrwionych obszarów. Warto dodać, że w przypadku tej tlenoterapii powietrze w komorze hiperbarycznej przenika nie tylko do krwinek czerwonych, ale także do układu limfatycznego, osocza oraz płynu mózgowo-rdzeniowego.

Terapia tlenem w domowych warunkach

Domowe leczenie tlenem (DLT) jest możliwe zarówno dzięki stacjonarnym, jak i przenośnym koncentratorom tlenu. Urządzenia te, dostępne w coraz przystępniejszych cenach, mogą pracować w trybie ciągłym lub przerywanym (np. w trybie nocnym, pulsacyjnym). Domowa tlenoterapia jest sposobem leczenia poprawiającym komfort życia nie tylko w przypadku osób cierpiących na niewydolność oddechową, ale także pacjentów z chorobą nowotworową płuc. Tego typu leczenie tlenem w Polsce zainicjowano w 1986 roku. Na chwilę obecną w Polsce działają 84 zarejestrowane ośrodki DLT, specjalizujące się w domowej terapii.

Jakie są ceny tlenoterapii?

Koszt przeprowadzenia takiej terapii jest uzależniony od placówki medycznej oraz regionu kraju. Cena pojedynczego zabiegu tlenoterapii rozpoczyna się od ok. 200-250 złotych. Zabiegi są przeprowadzane w komorach hiperbarycznych w ciśnieniu od 1,5 do 3,2 ATA.

Tlenoterapia a powikłania

Terapia tlenem z reguły poprawia stan zdrowia i jest dość dobrze tolerowana przez większość osób chorych, ale w niektórych przypadkach mogą pojawić się powikłania. Do tych najczęściej występujących zalicza się zmęczenie, ból głowy, wymioty, klaustrofobia, odwracalna krótkowzroczność oraz uraz ciśnieniowy dotyczący ucha środkowego, płuc oraz zatok. Nieco rzadziej przy tlenoterapii zdarzają się powikłania związane z toksycznym działaniem tlenu, czyli komplikacje o negatywnym wpływie na układ oddechowy lub nerwowy.